Urlop tacierzyński

paragraph_lupe_01

Od kilku lat ojcowie mają prawo do korzystania z dodatkowego urlopu z tytułu opieki nad dzieckiem. Oznacza to zatem możliwość nawiązania przez ojca silniejszej więzi z dzieckiem w pierwszym okresie po jego urodzeniu, przy jednoczesnym zabezpieczeniu materialnym w postaci prawa do uzyskania zasiłku „tacierzyńskiego” (czyli zasiłku macierzyńskiego dla ojców).

Obecnie, prawie każdy aktywny zawodowo ojciec może skorzystać z dobrodziejstwa przepisów o urlopie tacierzyńskim. Przepisy kodeksu pracy umożliwiają zatem skorzystanie z tego urlopu zarówno ojcom – pracownikom, jak i ojcom – przedsiębiorcom.  Z oczywistych jednak względów sytuacja ojca – pracownika i ojca – przedsiębiorcy prezentuje się nieco odmiennie. Przedmiotem tej części opracowania będzie sytuacja ojca – pracownika.

 

Kiedy pracownik może skorzystać z urlopu tacierzyńskiego

Możliwość do skorzystania z urlopu tacierzyńskiego przez pracownika – ojca pojawia się w następujących sytuacjach:

1)      w razie rezygnacji matki dziecka z korzystania z części urlopu macierzyńskiego na rzecz ojca (matka musi jednak wykorzystać co najmniej 14 tygodni z obligatoryjnego urlopu macierzyńskiego po porodzie);

2)      w razie śmierci matki dziecka w trakcie trwania urlopu macierzyńskiego;

3)      w razie skorzystania przez ojca z dodatkowego urlopu udzielanego na zasadach urlopu macierzyńskiego, o którym mowa w art. 1822 Kodeksu pracy;

4)      gdy pracownica-matka wymaga opieki szpitalnej ze względu na stan zdrowia, uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, wówczas po wykorzystaniu przez matkę co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego ulegnie on przerwie, przez czas której opiekę nad dzieckiem przejąć może ojciec – pracownik.

Jakich formalności należy dopełnić aby uzyskać urlop tacierzyński

Urlop na rzecz pracowników-ojców może być udzielony wyłącznie na wniosek zainteresowanego pracownika wychowującego dziecko. Pracodawca nie może więc nakazać pracownikowi skorzystania z takiego urlopu (inaczej niż przy urlopie macierzyńskim).

Wniosek o udzielenie urlopu tacierzyńskiego pracownik – ojciec powinien złożyć najpóźniej na 7 dni przed jego rozpoczęciem. Zaznaczyć przy tym należy, że rozpoczęcie urlopu tacierzyńskiego przypada na dzień następujący po dniu zakończenia urlopu macierzyńskiego przez matkę dziecka. Urlopy te powinny następować więc bezpośrednio po sobie, tak aby zagwarantowana była ciągłość opieki nad dzieckiem.

Istotne jest również, iż wniosek ojca – pracownika powinien zostać fizycznie doręczony pracodawcy na 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Nie wystarczy wysłanie wniosku pocztą w tym terminie.

We wniosku dotyczącym takiego urlopu należy wskazać termin zakończenia urlopu macierzyńskiego przez pracownicę-matkę, okres przez jaki ojciec będzie korzystać z urlopu w celu opieki nad dzieckiem, imię i nazwisko dziecka oraz datę jego urodzenia.

Pracodawca nie może odmówić udzielenia takiego urlopu.

Praca podczas korzystania z urlopu tacierzyńskiego

Pracownik ojciec, nie musi zupełnie rezygnować z wykonywania pracy w okresie zajmowania się nowonarodzonym dzieckiem. Pracownikowi ojcu przysługuje bowiem prawo do łączenia pracy u pracodawcy udzielającego urlopu z urlopem tacierzyńskim. Wymiar czasu pracy w takim wypadku nie może jednak przekroczyć  połowy pełnego etatu.

Ojciec – pracownik powinien w takim wypadku złożyć do pracodawcy wniosek o udzielenie urlopu tacierzyńskiego w niepełnym wymiarze czasu pracy (pracownik winien określić w jakim wymiarze chciałby pracować), a pracodawca winien ustalić precyzyjnie z pracownikiem ilość godzin i dni, w ciągu których pracownik będzie wykonywał pracę.

Ochrona pracownika – ojca

Ojciec korzystający urlopu tacierzyńskiego, podobnie jak matka dziecka, objęty został również szczególną ochroną w ramach istniejącego stosunku pracy polegającą na tym, że:

- pracodawca nie może zwolnić pracownika – ojca, ani rozwiązać z nim umowy o pracę w okresie korzystania z urlopu tacierzyńskiego (nie dotyczy to pracownika zatrudnionego na umowę o pracę na okres próbny nie przekraczający 1 miesiąca oraz przypadków rozwiązania umowy o pracę z powodu ogłoszenia upadłości pracodawcy lub jego likwidacji) – art. 177 Kodeksu pracy;

- pracodawca ma obowiązek uwzględniania żądania pracownika przywrócenia do pracy w przypadku odwołania się od wypowiedzenia nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem, za wyjątkiem sytuacji, gdy jest to niemożliwe z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy (art. 45 § 3 KP)

- pracownikowi, w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem (art. 47, 50 § 5 Kodeksu pracy) lub bez wypowiedzenia (art. 57 § 2 Kodeksu pracy)  przysługują uprawnienia do odszkodowania za cały okres pozostawania bez pracy;

- pracownik ma prawo do wykorzystania urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie tacierzyńskim (art. 163 § 3 Kodeksu pracy);

- pracownik ma prawo do przesunięcia terminu urlopu wypoczynkowego w razie korzystania z urlopu macierzyńskiego (art. 165 pkt 4 Kodeksu pracy) oraz wykorzystania w terminie późniejszym urlopu wypoczynkowego niewykorzystanego w związku z korzystaniem z urlopu macierzyńskiego (art. 166 pkt 4 Kodeksu pracy);

- prawo do wykorzystania 7 dni urlopu tacierzyńskiego w związku ze śmiercią dziecka (art. 1801 Kodeksu pracy)

- pracownik ma również gwarancję, iż po powrocie z urlopu tacierzyńskiego zostanie przywrócony na stanowisko zajmowane przed urlopem, a jeżeli nie będzie to możliwe, to pracodawca winien mu zaoferować stanowisko równorzędne lub inne lecz odpowiednie ze względu na kwalifikacje zawodowe.

Należy jednak podkreślić, iż niestety pracownik – ojciec objęty jest szczególną ochroną dopiero od dnia rozpoczęcia korzystania z urlopu tacierzyńskiego. Samo złożenie u pracodawcy wniosku o udzielenie takiego urlopu nie daje pracownikowi uprawnień, o których tu mowa. W razie jednak zwolnienia pracownika w okresie od złożenia wniosku o urlop tacierzyński do jego rozpoczęcia, pracodawca naraża się na zarzut dyskryminacji pracownika.

Zasiłek w trakcie urlopu tacierzyńskiego

Pracownicy korzystający z urlopu w celu opieki nad dzieckiem nie są również pozbawieni dochodu. Ojcom korzystającym z urlopu tacierzyńskiego przysługuje bowiem prawo do zasiłku macierzyńskiego. Zasady i warunki przysługiwania zasiłku macierzyńskiego reguluje ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 77, poz. 512 ze zm.), a w szczególności jej art. 29-31.

Miesięczny zasiłek macierzyński wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku. Za podstawę wymiaru przyjmuje się z kolei przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do tego zasiłku. Jeżeli niezdolność do pracy (czyli skorzystanie z urlopu tacierzyńskiego) nastąpiła przed upływem okresu 12 miesięcy – podstawę wymiaru zasiłku stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia.

W okresie, w którym pracownik u tego samego pracodawcy łączy wykonywanie pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy z korzystaniem urlopu tacierzyńskiego, wysokość zasiłku określana jest proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.

 

Adw. A. Wilk – Snopczyk